بلاکچین چیست؟
بلاکچین (Blockchain) یک سیستم ثبت اطلاعات با امنیت بالا به صورت زنجیره‌ای از بلوک‌ها(block) به همدیگر متصل شده‌اند. هر بلوک شامل مجموعه‌ای از اطلاعات مانند تراکنش‌ها، قراردادها و یا هرنوع دیگری از اطلاعات است. این داده‌ها به صورت رمزنگاری و دیجیتالی در این سیستم ذخیره شده و به طور هم‌زمان در تمام گره‌های شبکه بلاکچین به اشتراک گذاشته می‌شود. این سیستم برای پشتیبانی از رمزارزها مانند بیتکوین و... استفاده می‌شود.
هر بلوک در بلاک چین همانند دفترچه یادداشت، اطلاعاتی مانند تاریخ، مقدار، فرستنده و گیرنده تراکنش را در خود ذخیره می‌کند. هر بلوک با کد مخصوص به نام هش (hash) با رمزنگاری از دیگر بلوک‌ها متمایز می‌گردد.
بلوک‌ها به صورت زنجیره‌ای دائم درحال رشد و افزایش هستند. هش هر بلوک به بلوک قبلی خود وابسته است یعنی اطلاعات هر بلوک به بلوک جدید منتقل می‌شود. این امر به دلیل رمزنگاری و غیر متمرکز بودن موجب غیرقابل کنترل بودن می‌شود.
ویژگی‌های بلاکچین چیست؟
امنیت:
رمزنگاری، الگوریتم‌ها و عدم وجود نقطه مرکزی در سیستم بلاک چین موجب شده‌اند تا این سیستم غیرقابل هک باشد. هر بلوک به طور خاص با دیگر بلوک‌ها در ارتباط‌اند و همه اطلاعات در چندین کامپیوتر توزیع شده‌اند بنابراین از هرگونه تغییر و تقلب بدون مجوز جلوگیری می‌شود.
معتمد بودن:
به دلیل غیر متمرکز بودن این سیستم، هیچ شخص یا سازمانی بر روی آن نظارت ندارد. زنجیره بلاک چین در چندین کامپیوتر توزیع شده و در دسترس عموم قرار دارد. بنابراین از تقلب و حمله سایبری جلوگیری می‌کند.
انواع بلاکچین
بلاکچینها بر اساس سطح دسترسی، مجوز و مقیاس دسته بندی می‌شوند.
بلاکچین عمومی (public blockchain):
همانطور که از نام این بلاکچین پیداست، دسترسی به آن برای عموم مردم آزاد است. برای عضو شدن در این شبکه نیاز به مجوز نیست. این سیستم پایه‌ای برای ایجاد رمز ارزها است. به برخی از بلاکچین عمومی ازجمله بیتکوین و اتریوم می‌توان اشاره کرد. این بلاکچین برای ثبت تراکنش‌ها به صورت دائمی و غیرقابل تغییر استفاده می‌شوند. برای انتخاب بلاکچین عمومی، باید به مزایا و معایب آن توجه کرد.
مزایا:
به دلیل استفاده از رمزنگاری و زنجیره بلوکی، شبکه‌ای امن است. تمام اطلاعات تراکنش‌ها در دسترس مردم قرار دارد. بلاک چین برروی یک شبکه از کامپیوترها قرار دارد این امر موجب می‌شود افراد نتوانند به طور کامل آن را کنترل کنند. کاربردهای متعددی دارد. تراکنش‌ها بدون واسطه و مستقیم صورت می‌گیرد و در زمان صرفه جویی می‌شود. اطلاعات قابل ردیابی هستند بنابراین امنیت و اعتماد نسبت به آن بیشتر می‌شود.
معایب:
با افزایش تعداد ترافیک و تراکنش‌ها، سرعت و کارایی آن کمتر می‌شود در نتیجه انرژی زیادی مصرف می‌شود. هزینه برخی تراکنش‌ها مانند بیتکوین بالا است. حریم خصوصی کاربران به دلیل عمومی بودن سطح دسترسی به طور کامل حفظ نمی‌شود بنابراین برای برخی موارد مانند معاملات تجاری پیشنهاد نمی‌شود.
بلاکچین خصوصی (private blockchain):
این بلاکچین برخلاف بلاکچین عمومی، به همه افراد و اشخاص مجوز دسترسی به همه اطلاعات تراکنش‌ها را نمی‌دهد. برای عضویت در این بلاک چین نیاز به داشتن محوز دارید. بنابراین برای حفاظت از حریم خصوصی و اطلاعات، دسترسی را محدود می‌سازد. این بلاکچین همانند بلاکچین عمومی، برای ثبت تراکنش‌ها به صورت دائمی و غیرقابل تغییر استفاده می‌شوند. برای موارد پیچیده استفاده می‌شود.
مزایا:
حریم خصوصی در این بلاکچین موجب شده اطلاعات به طور ایمن ذخیره شود. به دلیل ترافیک کمتر سرعت و کارایی در این شبکه بیشتر است. به دلیل قابلیت انعطاف‌پذیری بلاکچینها، با توجه به نیازهای سازمان‌ها سفارشی‌سازی شوند.
معایب:
این بلاکچین نسبت به بلاکچین عمومی، از قابلیت غیر متمرکز بودن کمتری برخوردار است بنابراین در برابر حملات سایبری آسیب‌پذیرتر است. راه اندازی یک بلاک چین خصوصی می‌تواند پرهزینه باشد. این شبکه ممکن است اطلاعات را محدود و سانسور کند.
به برخی دیگر از بلاکچینها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
معرفی چند بلاکچین:
🔵بلاک چین‌های جانبی: به کاربران این امکان را می‌دهد تا یک بخش جداگانه و مستقل از بلاکچین اصلی بسازید. دلیل ساخت این بلاکچین جلوگیری از هزینه‌های بالامعاملاتی و ترافیک بالا است.
🔵بلاک چین‌های لایه دوم: این بلاکچین این امکان را می‌دهد تا تمامی عملیات در یک لایه بالاتر از زنجیره اصلی انجام دهید.
🔵بلاک چین‌های کاربردی: برای حل مسائل خاص و کاربردهای خاص بهینه شده در صنایع استفاده می‌شود.
🔵بلاک چین‌های یکپارچه: اطلاعات و معاملات چندین بلاکچین توسط این شبکه در یک جا باهم متصل می‌شوند.
🔵بلاک چین‌های ترکیبی: یک ترکیب از ویژگی‌های بلاک چین خصوصی و عمومی است.
کاربرد بلاکچین در صنایع چیست؟
بلاک چین با فناوری و تکنولوژی پیشرفته‌ای که دارد به یک سری از چالش‌هایی که با آن در زندگی روزمره روبه‌رو می‌شویم، پاسخ می‌دهد. در اینجا به برخی از کاربردهای این سیستم در صنایع اشاره می‌کنیم.
بلاک چین در امور مالی:
بلاک چین یک فناوری کلیدی برای انواع فعالیت‌های مالی است. انتقال و انجام تراکنش‌ها با کمترین هزینه و بیشترین سرعت و اطمینان صورت می‌گیرد. به دلیل احراز هویت مشتریان، ردیابی متقلبین راحت‌تر است و تا حدی از تقلب جلوگیری می‌کند. این شبکه زیرساخت اجرای معاملات بورسی، خرید و فروش ارز دیجیتال و سهام و... است.
بلاکچین در پزشکی:
بلاکچین برای بهبود فرآیند و خدمات پزشکی بسیار مفید است زیرا توسط این شرکت می‌توان با ثبت داروها، مواد مخدر و تحهیزات پزشکی از مبد‌أ (تولید) تا مقصد (استفاده نهایی) ، ردیابی و بررسی شود. بلاکچین یک شبکه قابل اعتماد بین پزشک و بیمار را مهیا می‌کند. به دلیل امنیت بالا و ردیابی محصولات امکان جعل دارو تا حد چشم‌گیری کم می‌کند.
بلاکچین در املاک:
یک پایگاه داده امن است که تمامی اطلاعات مانند خرید و فروش املاک، سند مالکیت و... در آن ثبت می‌گردد به همین دلیل تقلب و جعل اسناد غیر ممکن خواهد شد. انتقال مالکیت و انجام تراکنش‌ها به آسانی و با سرعت و روند کار با قوانین از پیش تعیین شده انجام می‌پذیرد. علاوه بر آن در سازماندهی قردادهای اجاره و پرداخت آن به ما کمک می‌کند. با توجه به عملکرد کاربران روند بازار را تحلیل و پیش بینی می‌کند.
بلاکچین در دیگر صنایع از جمله دولت، بیمه، انرژی، رزرو هتل و... کاربرد دارد
محدودیت‌های بلاکچین چیست؟
هزینه بلاکچین:
هزینه در بلاکچین به عوامل مختلفی بستگی دارد که به چند مورد اشاره خواهیم کرد. هزینه ساخت و توسعه شبکه بر روی بلاکچین، که این هزینه‌ها شامل هزینه نرم‌افزاری، سخت‌افزاری و توسعه قراردادهای هوشمند می‌شود. از برخی تراکنش‌ها مبلغی به عنوان کارمزد از کاربران می‌گیرد. حفظ امنیت و نگهداری از این شبکه هزینه‌بر است. برای اجرای بلاک چین نیاز به منابع محاسبتی است که این عمل انرژی بالایی مصرف می‌کند. هزینه آنها با استفاده از درگاه پرداختی می‌توان پرداخت کرد.
انرژی بلاکچین:
برخی الگوریتم‌ها و عملیات در این شبکه مصرف انرژی بالایی دارند. این الگوریتم‌ها با ایجاد بلوک جدید، مسائل پیچیده ریاضی را حل کرده و همین امر نیاز به قدرت پردازش بالا دارد در نتیجه مصرف انرژی بالا می‌رود. یکی از محدودیت‌های بزرگ این شبکه، استفاده از سوخت فسیلی است که آثار مخربی بر روی محیط زیست می‌گذارد، بنابراین توسعه دهندگان دنبال الگوریتم‌های جدیدی هستند تا انرژی کمتری مصرف شود یا از سوخت‌های تجدیدپذیر استفاده کنند تا مصرف انرژی را کاهش دهند و به توسعه پایدار برسند.
حریم خصوصی:
در بلاک چین‌های عمومی، مانند بیتکوین، اطلاعات تراکنش‌ها برای همه کاربران قابل مشاهده است. این ممکن است برای برخی مواردی مانند معاملات تجاری یا اطلاعات حساس، مشکل‌ساز باشد. برای حفظ حریم خصوصی، بلاکچین‌های خصوصی به وجود آمده‌اند، اما حفظ حریم خصوصی همچنان می‌تواند یک چالش در زمینه بلاک چین‌های خصوصی باشد.
به دیگر محدودیت‌هایی که می‌توان اشاره کرد:
- بلاک چین می‌تواند خطاهای انسانی را ثبت کند بنابراین تغییر آنها دشوار یا غیرممکن خواهدبود.
- دقت و صحت اطلاعات ورودی به بلاک چین بسیار مهم است.
- بلاک چین در برابر حملات سایبری و هک صد درصد امن نیست.
- بلاک چین‌های عمومی مانند بیتکوین با مشکل مقیاس پذیری روبرو هستند. یعنی، سرعت و کارایی آنها با افزایش تعداد کاربران کاهش می‌یابد.
- فناوری بلاک چین برای بسیاری از افراد پیچیده است همین امر موجب می‌شود این فناوری همه‌گیر نشود.
- قوانین و مقررات مربوط به بلاک چین هنوز در حال توسعه است بنابراین، این موضوع می‌تواند عدم شفافیت و عدم اطمینان برای کسب و کارها ایجاد کند.
جمع بندی
بلاک چین یک سیستم ثبت اطلاعات غیر متمرکز و امن است که از زنجیره‌ای از بلوک‌ها تشکیل شده است. این سیستم مزایای متعددی مانند امنیت، شفافیت و کارایی دارد و می‌تواند برای کاربردهای مختلفی مانند ارزهای دیجیتال، زنجیره تامین، رای گیری و خدمات مالی استفاده شود. علاوه بر آن این سیستم به دلیل پشتیبانی، امنیت بالا، ویژگی و کاربردهایش مورد استقبال همگان قرار گرفته است.
با وجود پتانسیل بالای بلاک چین، این فناوری با محدودیت‌هایی مانند مقیاس پذیری و مصرف انرژی روبرو است. انواع مختلفی از بلاک چین مانند عمومی، خصوصی و یکپارچه وجود دارد که هر کدام ویژگی‌ها و کاربردهای خاص خود را دارند. انتظار می‌رود با رفع محدودیت‌های فعلی، شاهد کاربردهای گسترده‌تر بلاک چین در آینده باشیم.
